María Rosa Bouzó Pérez era a miña madriña. Naceu no ano 1911 e faleceu no ano 2006, por tanto andaba nos 93 anos de idade. Foi unha muller enxuta, delgada, seca, sen carnes… pero todo nervio, e de forte carácter. Eu recórdoa ata os seus últimos anos cociñando na súa propia lareira, encendendo o lume tódolos días, utilizando unha tixola na que botaba graxa de porco en vez de aceite… e bebendo unha boa cunca de viño coas comidas.

Nos seus últimos anos rompera unha perna, por baixo do xeonllo, pero logo de botar dous ou tres meses na cama ergueuse e comezou a andar de novo. Andaba polas veigas adiante coas súas tres ou catro ovellas, podando as viñas, traendo feixes de herba ó lombo para a casa… Ata os oitenta e tantos anos mantivo sempre ó menos unha vaca e púñase a máquina de sulfatar ó lombo para sulfatar tódalas súas viñas, que aínda eran bastantes e levaba un día enteiro polo menos dar unha man de sulfato.

Moitas veces ía vela e sentábame ó pé da súa lareira a falar e escoita-las súas historias. Contábame que de nena vivía coa súa nai, e que con once anos ou así, comezara a ir polas feiras a negociar co gando. Ela considerábase lista e espabilada para os negocios… Frecuentaba tódalas feiras importantes dos arredores, e ía a pé ata A Caniza (unhas tres horas andando), Lira, Ponteareas e Covelo dúas veces cada mes. Compraba gando nun sitio para logo vendelo no outro, ás veces daba gando ó gaño, e gañaba cartos… contábame que fixo negocios nos que gañara case 100 pesos nun día, o que debía ser toda unha fortuna. Entre ela e máis súa nai, pero máis por iniciativa dela, decidiron construír unha nova casa no tempo da guerra.

Tamén nos seus tempos de moza tiña moito éxito o serán que se organizaba nunha corte do seu eido acondicionada a tal fin. Tódolos xoves (que aquí chamamos quintafeira) organizábase unha grande festa á que viñan os mozos dos arredores, dende Vilacoba, San Pedro, etc., na procura das mozas. Era norma que as mulleres non lle podían negar o baile a ningún mozo que llo pedise. Algunha que outra vez acababan en pelexas. Despois da guerra Franco prohibíu as xuntanzas e acabouse o serán.

A meu padriño apenas o coñecín, apenas o recordo… sei que me quedei coa imaxe del co pitillo na boca… pero cando eu tiña catorce anos morrera na casa dun infarto ó corazón. Non tiveron fillos. Aporfillaron unha sobriña, que viviu con eles na casa, miña nai.

Coa miña madriña eu leveime bastante ben. Eu valorei sempre o seu carácter e o seu modo de vida. Foi unha persoa sempre autónoma, autosuficiente. E cónstame que traballou duro, coma ningunha outra muller do lugar. Eu fun durante anos o único partícipe dalgúns dos seus segredos. Por exemplo, foi ela quen donou o reloxio da igrexa de Guillade, pero de forma anónima, de xeito que só o sabía o cura e durante moitos anos aquilo foi unha incógnita. Noutra ocasión donou un cáliz novo porque roubaran o anterior.

Ela levábase ben co cura. Aínda que non con todos, pois unha vez que abriron unha pista en Mourigade fíxolle firmar ós homes que levaban a iniciativa, e entre eles ó cura, don Avelino, un papel no que se lle garantizaba que despois de arranxado o ramal se lle debía construír un muro nas terras que ela cedía da súa propiedade. E aquel muro nunca se construíu. Ela xamais lle perdonou a aquel cura a súa falta de palabra, e chegou a discutir en público con el algunha vez, e a chamarlle "testigo falso", e non sei que máis. Podería dicir que os valores da miña madriña eran os dunha persoa seria, de palabra, unha persoa de peso –como dicía ela-, recta, honrada…

Algunhas anécdotas que recordo con ela foi cando tendo eu catorce anos regalárame un reloxio automático, marca Orient, que custara daquela 6000 ptas, e que levei moitos anos no pulso. Outra vez pedinlle un préstamo, para comprar as miñas primeiras colmeas, e dérame 100.000 ptas e dixérame que non llas tiña que devolver. No tempo que eu estaba na mili, ó chegar á casa ela viña verme chamando por min con entusiasmo… “Josémanueliiiiiño”. Eu de vez en cando axudábaa nalgún labor do campo, mesmo a sulfatar, buscarlle herba, leña, mover algunha pedra ou calquera outra cousa, e ela sempre me pagaba aínda que eu non llo quixese aceptar.

Chegou un momento no que ela decidiu comprar un moticultor (chimpín) con remolque, que lle custara sobre 600.000 ptas, e puxérao ó meu nome; de alí a dous anos comprou tamén unha fresadora para sachar, con sementadora… Foi o momento no que incorporou a nova tecnoloxía aos labores do campo.

Miña madriña era como unha reliquia do pasado, un anacronismo vivinte. Seguía fiel e imperturbable cos seus principios, propios de 40 ou 50 anos antes. Eu non sei que tipo de fe a mantiña en pé. Vendo como todo se ía transformando ó seu redor, como ían desaparecendo os últimos vestixios do seu modo de vida, a xente que coñecía, e ela sempre imperturbable, segura de posuí-la verdade, a certeza suprema. Nunca lle vin un momento de debilidade. Falando comigo criticaba ós xoves de agora, que se non queren traballar, que só estudiar e non sabe para que, que se as mulleres de agora só fan fumar e non son como as de antes… e eu escoitábaa e respectábaa.

 

A seguir, unha historia de vida na súa propia voz:

 

1. Días nos que se celebraban as feiras.

2. Negocio na feira de Lira

3. Negocio na feira da Cañiza

4. Farta de rir no alto da Canda (Cañiza)

5. Roubo na súa casa e como descubriu ao ladrón

6. As festas do serán

7. Paso rápido pola escola, a Rosa dos Quintos

8. Breve historia da súa familia: pais, irmáns...

9. O seu home: voda, negocios en Lisboa...

10. A economía doméstica, ingresos económicos

11. Traballos do campo

12. Os novos tempos e a xente nova

13. Cociñando na lareira

14. Rachando leña na lareira

chuzame -