Guillade
Historia, cultura tradicional, persoeiros…

Nesta sección imos recoller dun xeito xenérico achegas de valor histórico, plasmadas na arqueoloxía, na antropoloxía, na arquitectura, na paisaxe, nas tradicións orais (lendas, contos, refráns…), e un rexistro da xente que puxo o seu corazón, as súas mans e as súas razóns nestas obras e que deixou a súa pegada non só nos camiños, senón tamén nas memorias de todos nós.

Imos facer tamén un traballo de reconstrución histórica (cunha notable compoñente romántica e idealista) da Via Alterea romana dende Ponteareas ata a Franqueira.

É unha proposta da irmandade gastronómica.

Este traballo podedes atopalo nun wiki deseñado a tal efecto.

1. Vías de Galicia

Mapa das v�as romanas de Gallaecia
Mapa das vías romanas de Gallaecia

Ver máis información sobre as vías atlánticas

2. Peto das almas

Peto das almas no barrio do Pazo da Fonte
Peto das almas no barrio do Pazo da Fonte

Alma minha gentil, que te partiste
tao cedo desta vida descontente,
repousa lá no Céu eternamente,
e viva eu cá na terra sempre triste.

Se lá no assento etéreo, onde subiste,
memória desta vida se consente,
nao te esqueças daquele amor ardente
que já nos olhos meus tao puro viste.

E se vires que pode merecer-te
algua cousa a dor que me ficou
da mágoa, sem remédio, de perder-te,

roga a Deus, que teus anos encurtou,
que tao cedo de cá me leve a ver-te,
quao cedo de meus olhos te levou.

Luís de Camoes

3. Contos da lareira do Pazo

XOSÉ DO TARANO

Xosé do Tarano, dada a calamitosa situación económica en que se encontraba, tivo que vir a pé desde Sevilla. Durante a longa viaxe atopouse num lugar remoto com unha alcateia, e foi inmediatamente rodeado polos lobos famintos. Nun intento desesperado por salvarse, tirou o cinto e mangou o garrafón nele, comezou a rodopialo enerxicamente á súa volta, acabando este por estilhazarse contr’o chan e as calzas baixáronlhe a promo, quedando desta maneira Xosé do Tarano completamente desarmado diante dos apetitos da fera, gritando rendido:
“CÓMEME LOBA!!”
“CÓMEME XA!!”

4. Viandantes

O EIDO DA PACHUGA

O senhor Xosé da Pachuga, quando espirraba, podíase ouvir a grande distancia ¡¡AAAAAAACHIM!! Descargaba com toda o pracer dum tomador de rapé. Tamén repetía con frequencia, no tempo de colheitas abundante:
“A UNHAS NON LHE CABE, E OUTROS NON TENHEN ONDE METELA”
A pesar do saqueo constante a que se vía submetido pola nossa parte (os limóns desaparecían, as cabras eran munxidas furtivamente de noite para facer papas com trozos de pan nese leite espumoso e doce, e así matar a fame. As nossas galinhas saían de madrugada xa com destino ó seu territorio e non voltaban ata a noite para meterse no galinheiro, había que buscar os ovos por entre os codesos, de vez en cando aparecía algunha galinha con pitos, como se vinhera de terras remotas.
Apesar de tudo o senhor Xosé sempre mantivo um trato de alegre cordialidade.

CHICO SEBASTIÁN

O primeiro día que chegou a Lisboa, na súa tenra adolescencia, foi destinado á taberna propriedade da familia. Todo o día frequentada por numerosa clientela, montóns de xente entrabam e saíam sem parar.
Quando no final do día forom barrer o chan, Francisco víuo todo coberto de cagateas de ovelha, non se sabe ó certo que pensamentos puideron passar pola súa mente sobre os portugueses. Máis tarde vem a saber que eran carozos de aceitona, que comiam os clientes a modo de aperitivo.

MARIA DO PAZO, SENHORA DE BRAZO E COITELO

external image mariadopazo.jpg?imgmax=512
external image mariadopazo.jpg?imgmax=512

Disse dela que um día agarrou polo ganhote um home que estaba a bater na mulher, e sacouno para fóra da casa, e o home referido non era precisamente un cordeirinho.
Tamén esperaba os pequenos que vinham para a escola no caminho, com o mandil cheo de códeas de pan.
Posuía unha importante cultura de refráns populares, que citaba com farta frequencia.
Era unha mulher heroica, tres días antes de morrer rachou unha cerdeira para lenha.

A HISTORIA DO MACHADO DE ORELHAS E DA LANZA DE PUNTA ROMA

Quando menino acordo que brincaba na eira da casa, com dous obxectos prehistóricos, que formaban parte dos utensilios da familia, que permaneceran aí por inercia a través da indiferencia dos milenios.
A lanza sabía claramente o que era, mas o machado sempre despertou o meu pasmo, aínda que María do Pazo insistía em utilizalo como martelo, era totalmente inútil para tal faena, non servía absolutamente para nada. Tinha dous gumes, un de cada lado, que o inhabilitaban como martelo, e un fío groso que non cortaba absolutamente nada, com o qual tampouco servía para machado.
Moito máis tarde vin a saber que eram armas de guerra, as quais represento aquí abaixo.

MARÍA ROSA DA “PERRA-CHICA”, MULHER BOA E HOSPITALARIA

En torno da súa lareira reuníanse nas negras noites de inverno todos os vecinhos nunha comunhón tribal, e algúns mataban a fame cunha cunca de caldo. Saíamos en procesión ás tantas da noite, semelhando a estántiga, guiados por María do Pazo, que portaba como um estandarte unha fachuqueira de colmo, que faiscaba com a voracidade efímera dum sol nocturno.

O TÍO ANTONIO DO PAZO

Parece ser que caíu dun pinheiro cando era pequeno, polo que andaba un pouco encolhido. Tinha un carácter profundamente misántropo, vivía apartado, só participaba nas comidas comúns. Era home de talento humorístico, de vez en cando soltaba unha das súas chispas. Marido da María Rosa da Perra-chica era da famili da Laxe, e debía albergar no seu interior un paraíso da infancia pastoril. Quando ven de Lisboa xa velho, comprou unha vaca e todos os días paseaba con ela ata o Eido do Velho, varios kilómetros apartado por paraxes solitarias. Esas terras parece ser que pertencían á súa familia, e nelas posiblemente se encontraba ese paraíso perdido.
Quando a malandra da vaca lle facía algunha trastada, el clamaba ¡¡ANDA, QUE VAS DAR LEITE POLOS CORNOS!!

MOTE ALHEIO

Verdes son os campos
da cor do limón:
assí son os olhos
do meu corazón.

VOLTAS SÚAS

Campo, que te estendes
com verdura bela;
ovelhas, que nela
vosso pasto tendes:
d’ervas vos mantendes
que traz o Verao,
e eu das lembranças
do meu coraçao.

Gado, que paceis:
co contentamento,
vosso mantimento
nao o entendeis.
Isso que comeis
nao sao ervas, nao:
sao graças dos olhos
do meu coraçao.

(Luís de Camoes)

AÍ VEM DOM BALSAMINO CUM CENTO DE CARALHETAS

Era o único home peixeiro, herdara a profesión de súa nai, a que viña recadar ata o penedo redondo desde pequeno para lhe levar a carga. Home pequeno mas de carácter irrascible, María do Pazo sempre lhe compraba, pois consideraba que todos temos que vivir. A súa chegada representaba unha alegría e as caralhetas eram asadas na grelha e comidas alí mesmo na eira ao atardecer.

O SENHOR CEFERINO MENDIGO GALANTE CASTELHANO PARLANTE

Repetía a súa ladaínha en todas as casas: “una patatita, una cebollita, una choricita, écheme usted la casa por la ventana, señorita”. Vestía cunhas calzas á Tin-Tin, posivelmente fora militar antigo, presentíase que era de xente educada, que non se sabe por que caminhos da fortuna vinhera caír na mendicidade.

O TÍO RAMIRO, INVEROSÍMIL EMBAUCADOR

Sendo xa velho e non tendo poses para pagar a viaxe de retorno de Lisboa, tambén lhe falou desta terra nosa a un casal de portugueses amigos seus, que estes venderon tudo o que tinham e vinheron para este paraíso.
Quando chegaron aquí ficaron petrificados, lamentabelmente para eles non tinham unha alma poética. Esconderon o dinheiro na mô do canastro e todo o mundo sabía onde o esconderam, pois non arredaban pé d’arredor do canastro. E o tío Ramiro repetía mostrando o panorama: ¡tudo isto que vós mirades é meu!, mas todo o mundo era reacio a acreditar.
María do Pazo lamentábase con vergonha, pois era seu parente ¿¡pero vostedes, como lle fixeron caso a este home!?
Sentado no muro do adro, de costas á taberna do Torres, o tío Ramiro voltábase e repentinamente preguntaba a todo o que pasaba ¿Chamaches por min? ¡Si, Ramiro, si, ven tomar unha cunca, home!
Dada a súa versatilidade fíxose sacristán profesional, e durante unha voda, por lamentábel infortunio as alianzas caíron ao chan. ¡O que cai no chan é do sacristán! O tío Ramiro fóra de si, non quería entrar en razóns, argumentando vehementemente apoiado por anterga lei.
Um saúdo para o tío Ramiro que seguro atopará xeito de ouvirnos.

XOSÉ DO PORTELO

Xosé do Portelo, home pertinaz, seguía ao abade polo adro co obxectivo de que este lle marcara o lugar para construír un panteón. O abade resistíase vociferando ¡¡SÁCATEME DO SAGRARIO, COMUNISTA!! – ¡¡SE COMO, COMO DO QUE É MEU, SENHOR ABADE!! – ¡¡SÁCATEME DO SAGRARIO, COMUNISTA!! -¡¡SE COMO, COMO DO QUE É MEU, SENHOR ABADE!!
Até que o pobre do abade tivo que darse por rendido, ao comprobar que Xosé do Portelo albergaba na súa mente unha lixeira confusión ideolóxica.

DESTE HOME

Deste home cuxo nome non quero agora acordarme, tenho un telumbre que na Cruz do Valado, aproveitando un defeito que tinha na voz, usaba e abusaba da autoridade impunemente. ¡¡CON ESTE TEMPO, MERDA O RICO, MERDA O POBRE, E MERDA USTED TAMÉN SENHOR ABADE!! -¡¡SI, HOME, SI, MEDRAMOS TODOS!! repetía o abade algo contrariado.

O BAUTISTA DA PORTELA

Era de Batalháns, do lugar da Portela, era un mendigo catrumano, muito suxo e abandonado da man de Dios. Dormía nas cortes do gando, vinha de noite, metíase entre o gando e dormía alí quente. Un día deulhe un susto a minha nai, pois non esperaba encontralo alí. Chamábalhe carinhosamente Dinacha. -¡¡Déixate estar Bautista, déixate estar!!.

FELIS SEBASTIÁN

Desde novo mostrou ser un homen de carácter xeneroso, saíu á súa nai María Rosa da Perra-Chica. Despois de vir da emigración abrazou os montes comunais, baixo a súa asa protectora e os defendeu da depredación durante décadas. Albergaba no seu peito unha rectitude lúcida.

Ergueitos como canastros, con coitelo e caetra na man, tributamos o último homenagem á túa memoria. Para que un sol farturento quente o teu corazón, e á túa roda voen todas as aves.

A VAREIRA VELHA

Avó da Virxinia, nai do Benito da Vareira (Feirante, tratante de gando), esta senhora tomaba rapé, era a única que conservaba este vicio arcaico, tinha un falar roufenho, motivado polo narís atascado. Com unha telha ó lume preparaba o seu tabaco. Era da familia dos Osornos, vivía na Val, o lugar da súa casa semelhaba un anfiteatro grego, ttudo o que se dixera alí resoaba com soberba sonoridade. Estaba toda rodeada de fruiteiras que prantara o Vareiro. Parece que antigamente estas xentes vivían bem.

AÍ VAN AS MEMORIAS D’ANTONIO DO FEBRE

Antonio do Febre, oriundo do Tarendo, xa ancián, padecía dum temperamento hipersensorial que a xuventude aproveitaba para martirizar o pobre velho, ás veces con bromas de mal gosto. Contratou un rapás para cortar unhas pólas dun pinheiro, e o malandro gritaba colgado das pólas simulando que se caía: ¡¡Adiós mundo pra mim!!
Antonio debaixo xesticulaba desesperado, vendo peligrar a súa facenda: ¡¡Agárrate vinagrinho!! ¡¡Agárrate vinagrinho!! ¡¡Aí vam as memorias d’Antonio do Febre pro caralho!!
Tamén se gababa do seu fillo, como se dum Atila cabador se tratara ¡¡O meu filho Manuel, tem um logón do número 4, por onde vai unha vez, xa non vai máis!!
Caíra tamén no ridículo xeral das voces populares, quando durante a medición d’um monte lhe dixo á súa filha, que se encontraba no marco do medio, entre el e a súa mulher: ¡¡Abre as pernas Divina, que quero ver túa nai!!
Tranquilo Antonio, tranquilo.

5. Paisaxes

CLEMENCIA HERUNDINA

Persiste no pouso da memoria as lembranzas que o tempo non apagou, dos que repousan naquel val a lá, aqueles que xa só disfrutan eternamente en banquetes e festas heroicas, na companhia de Herundinos, sem importarlhe xamais a morte e as miserias deste mundo.

A LAMPREA PETRIFICADA

Despertou este estranho ser d’antano incluso a curiosidade dos pedreiros, que propositadamente a deixaron cara á vista.
Un ser que ven da escuridade dos tempos, unha easpecie de lamprea misteriosa con barbatana dorsal.

APOLOXÍA DAS FALSAS PAPAS DE MILHO

As falsas papas de milho, non eran de milho, senón de maíz, magníficas e delicadísimas as papas de óleo de milho, esta esquisita farinha que quedaba xunto da pedra da mô, dunha suavidade e dum sabor reservados só para os nenos.

A LAREIRA

Neste lugar sagrado, negro polo fumo das ancestrais labaredas, unha gramalheira colgada do ceo, capaz de soportar o peso do mundo, un pote de ferro pende colgado do seu extremo.
Todo o conforto da lenha, quenta coa súa maxia o entorno, as irmáns galinhas (como diría Francisco de Assís) entran caladamente por un buraco para dormir detrás da pedra da lareira. Este invento nunca visto en parte algunha, talvez descoberto por acaso da fortuna, permitía a estas amigas disfrutar en pleno inverno dunha situación privilexiada, participando tamén desta forma na irmandade da lareira.
Os olhos péchanse, o libro tumba, e fóra destes muros protectores, ruxen as rapinhas.

AS GUERRAS DA AGUA D’UMA

Os nosos vecinhos d’Uma, aproveitando a desorganización total en que se encontraba a nosa comunidade de Guillade, dirixida por gato e zapato, cada qual un melhor có outro, decidiron vengarse da humilhación que supunha a historia do “Boi Branco”, cortando o suministro de agua á agricultura de boa parte das veigas de Guillade.
Os vecinhos sempre gostan de axudar, quando ven ó outro coa agua polo pescozo. Preconizando as futuras invasións bárbaras, este foi o golpe de gracia final nun velho mundo.
Só dous guerreiros memorábeis participaron nesta heroica luta, María Rosa da Gorelha, xa en avanzado estado de decreptitude e eu mesmo, un adolescente, os dous plantados no centro d’Uma, cada un co seu pau na man, guardando desta forma a agua, para que a xente regara.
Toda unha provocación, menos mal que os de Uma, perante a presenza de tan temerarios guerreiros, tinhan a xentileza de cortar a agua só despois de nós marchar, o qual tamén di algo em seu favor.

PAISAXE DE EUCALIPTOS

Ribeiras sombrías
nao há nesta terra;
nao há fontes frías
que baixem da serra:
pois quem vos desterra
espera também.
Despertai, minha alma;
nao durmais, meu bem.

(Luís de Camoes)

A SOPA DE CARAMUXOS

Manxar de manxares, a sopa de caramuxo xa non é de caramuxos, senón de algo muito melhor, de berberechos. O mar todo dentro de dúas conchas, o seu arrecendo salgado, perfumado. Balançando com as súas ondas douradas dentro do prato, a culher talmente como un remo. RECEITA A SEGUIR

A FONTE DO PAZO

Quando em Lisboa estudaba Luís de Camoes, o seu poema na honra de Lía “Lianor”, sempre na minha memoria surxía esta fonte, antano povoada do borboletas multicolores, de libélulas de asas azuladas, de cagotes desenhadores de circos na agua, de saltóns de asas coradas. Hoxe en día só queda unha rá furtiva, que cada vez que hoube algo atírase ó río, en suicidios sucesivos.
As raparigas lavaban mostrando as súas perninhas algo máis arriba, estendían a roupa branca nos campados floridos da primavera. Os bois surbían lentamente a agua arrulados polo ¡¡GuGuGuGugu…….!! Mentras a paxarada desataba a diario os seus aflautados trinos. O linho hinchaba com pedras porriba, submerxido na agua desta fonte única.
¡¡Nunca deixemos que o cemento afogue a túa beleza!!

MOTE
Descalza vai per a fonte
Lianor, pola verdura;
vai fermosa e non segura.

VOLTA

Leva na cabeça o pote,
o testo nas maos de prata,
cinta de fina escarlata,
saínho de chamalote;
traz a vasquinha de cote,
mais branca que a neve pura;
vai fermosa e nao segura.

Descobre a touca a garganta,
cabelos de ouro o trançado,
fita de cor de encarnado…
Tao linda que o mundo espanta!
Chove nela graça tanta
que dá graça à fermosura;
vai fermosa, e nao segura.

(Luís de Camoes)

A BARRONCA DE BARREIROS

Era a antesala, de um inferno benigno, metida na terra como o leito de um río seco. Lugar dunha flora luxuriante, sobre todo em primavera, era o berzo de todos os insectos danzantes do mundo, a súa pululante beleza, anunciadora de todos os praceres do mundo.
O pasmo diante desta natureza, empapada de beleza deslumbrante, de vida tan fráxil, tan delicada como unha pompa de xabón, que a man bruta exterminou sem remedio.
Estes seres chamados insectos, forom os que máis sufriron no altar da modernidade. (POEMA)

A ESTÂNTIGA

A estântiga era unha das múltiples cousas que andaban de noite, sempre a carreira de luces ó lonxe movéndose cintilante, incerta. Um preguntábase quem son, que fan, onde van.
Tempos em que nem lus eléctrica había apenas, e a estántiga brillaba neste mundo de trebas, despois acabou por fenecer como todas as demais criaturas, baixo a lus cegadora do progresso. Non puido a estántiga aguantar tanta pregunta brutal, como a de D. Juan Manuel de Montenegro, quando a encontrou nunha encrucilhada: ¿¿Sodes almas en pena ou sodes filhos da puta??

AS MULATAS

Moitos xovens e tamén raparigas hispanas, sentiron a suprema necesidade de substituír San Andrés de Teixido por Cuba, e preferiron ir de vivos visitar este paraíso lonxano. Estas aventuras tropicais da nosa “generación límite”, tinham verdadeiramente algo de cómico-grotesco, se algo carecen os americanos é do sentido do ridículo, para non decir da dignidade humana.
A pesar das doutrinas socialistas, o país demostraba unha irremediável vocación de prostíbulo, a xente parecía inxenua, mas esta percepción era falsa, presidía estas relacións internacionais unha pícara deshonestidade, que removía todo este negocio turístico, claro que esta espléndida xuventude hispana non tinha nada que ver com o clássico turista, e menos com o nórdico.
Nuncas os cubanos viram, nin probablemente verán xamais tamanha qualidade humana, polo que os conflitos eran inevitábeis, esta magnifica xuventude prefería realmente ligar entre si.
Mas non tudo eram xóvens idealistas, tamén pululaban os velhos verdongos, e as historias adquirían tintes turbios de prostitución galopante (um fulano que se metía nunha familia, para ter amores cunha nena de once anos, a cambio compraba festa para toda a familia -¡¡se estes por festa dan todo!!-).
Vidal Lainho orgulhosamente bramaba: ¡¡Yo me acuesto con quien me da la gana!!, ¡¡Parece que estou obrigado a deitarme com todo o mundo!! Pero ante tamanha abundancia de mulatas, um xa se podía permitir unha certa soberbia, um home tamén tem a súa dignidade.
¡¡Um home é un home, aínda que sexa debaixo da cama!!

A MURALHA CHINESA

Este home, que vivía inmerso na selva Subtropical, neste eterno mar de verdura, um verdadeiro bom salvaxe de Rousseau.

Aínda non ha moitos anos, disfrutaba dunha vida que semellaba irreal para o noso tempo.

Refuxiado en lugar recóndito, lonxe dos olhares do mundo, embriagado nesta mansa loucura esmeralda.

Vivir extramundo, permitíalhe dar o sulfato totalmente en couros, para desta maneira poupar a pobre da roupa. Claro que ficaba todo pintarolado, aforraba roupa mais perdía pelhego!!

En certo día malfadado, pensóu emprender obra monumental, facer un muro de pedra no seu eido, com a dificuldade acrecentada pela escases do material, pois tinha que traer as pedras ó lombo desde Celeiros, unha por unha.

A causa destes e outros moitos excesos, acabou por entregar o seu corpo á nai terra no medio dunha veiga.

Alí mesmo, disfrutando por derradeira vez do conchego da natureza.

CONFUNDIR O CU COS CODESOS

Pequena confusión lingüística que se xeróu nun coche de línea entre as cordenadas espazo-temporáis Guillade e Ponteareas.
Dúas señoras, despóis de repasar toda a actualidade de noticias, déronse á labor de cantar louvanzas á bondade dun tal médico chamado Codeseda:

É CA É MUI BOM MÉDICO!!

MUITO BO MÉDICO!!

PERO TEN UN NOME MÁIS RARO!!

CHÁMANLHE O CU DE SEDA!!

FEITICEIRAS

Esta foi graciosa, pasóu fai poucos anos no cumio das Barreiras, en Uma d’Arriba.

Á noitinha prendéu fogo no monte, os vecinhos acudiron, talvés con demasiada presa, e foron sorprendidos por un espectáculo inesperado.

No alto do coto, unha panela estaba ó lume, cheia de cousas de feiticaria (cabeza de galinha, sapo, lagarto verde, acompanhados con pezas de lencería femenina, etc, etc).

As nosas meigas apenas tiveran tempo para escapar apresadamente, deixando abandonada tan comprometedora caldeirada.

Un non deixa de quedar perplexo ante a pervivencia destas crenzas que afloran espontáneamente no sangue das xentes tan pronto xurde o mínimo problema. Como se todas as caretas modernas non tivesen ningún valor profundo.

O BOI BRANCO

Foi unha historia ancestral de rencillas entre vecinhos.

Este animal branco, debía ter un determinado valor politico-relixioso, talvés unxido a certos rituáis festivos como bandeira de prestixio.

O certo é que os de Guillade abusando da boa fé, ou talvés da cobiza destas xentes e , compraron a auga d’Uma com este belo animal de estimación, que non era branco se non pintado de branco.

Lamentable incidente, que marcóu durante infindo tempo as súas relacións, e pervivíu na memoria das xentes, a través dos anos a fio.

Ate que nos nosos tempos, os d’Uma viron o sol da vinganza entrar pola súa vidraza, e aproveitaron para cortar a auga.

Confirmando a teoría de que o Homen é o lobo do Homen.

O CHA

Foron os portugueses os primeiros que o trouxeron de Oriente, com intencións comerciáis; o seu principal atractivo é o cheiro maravilhoso desta camelia.

Descoberto em lonxanos países, estimulante de sonhos é lujurias; existen varios tipos de chá:

CHA VERDE, CHA SEMI-FERMENTADO, CHA FERMENTADO OU CHA NEGRO, CHAS AROMATIZADOS, CHAS AFUMADOS,…

Son necesarios tres potes: um para o verde, outro para os fermentados, e o último para os chás aromatizados.

As mellores chaleiras son as de porcelana e as de ferro fundido; nunca se deben lavar com deterxentes, se non que escáldanse e poñense a enxugar.

A auga nunca debe ferver, pois perdería oxigénio, necesario para absorver os aromas. Colócase unha medida de chávena de auga por cada persoa, e unha máis para o pote, outra medida de chá, sempre en follas moídas grossamente para cada persoa, num coador déixese repousar entre tres e sete minutos, nunca máis tempo. Despóis apretar as folhinhas contra o coador para que desprendan máis suco.

Disfrutemos como cando pola primeira vez, unha folha de camelia, caiu por acaso da fortuna dentro da chávena d’auga morna dum emperador Oriental.

O EIDO DA PECHADA

Quedaba este eido porriba das laxes, perdido no meio do monte, eu xa non o acordéi, mais a minha nai falábame nel ás veces, escondido nos tempos remotos, asociado a ideas inmemoriáis.

A senhora María Rosa da Pechada, barría o monte cunha basoura de xestas, pois estaba no corazón da floresta e as galinhas picoteaban libremente por ela.

A Tapada ou Pechada, era un campo rodeado de muros de pedra, protectores de cultivo e tamén guarda de gando.

Este nome recórdame unha antiga connotación máxica, que era o corpo cosido e pechado, especie de feitizo para situacións extremas de guerra ou de honra, método arcaico capaz de infundir unha determinación e valor indómitos. O suxeito saía deste ritual, que se efetuaba com tina, auga, linhos e agulha, com a cega loucura dunha total inmunidade, encaminhada á aniquilación do inimigo.

Deste corpo “cosido e pechado”, falaba tamén a tradición arcaica do nordeste Brasileiro, antigamente poboado por xentes galaicas, penso que no “ ZAGARANA” de Guimaraes Rosa.

Tamén aparece num libro de Xosé da Casquilla, certo home desta familia, um caso de amor entre animáis.

O ESTRAÑO CASO D’UM DIRECTOR COM CORAZON

Certa tarde, deu redea solta á súa vida, e a cabeza, que é o que máis pesa, acabóu levandoo para um puti-club.

Alí encontróu unha senhora, nai dun montón de filhos, um de cada home. Esta miseria humana acabóu por mover a súa compaixón, e num alarde de xenerosidade e infinita xusticia, deulhe unha tarxeta Visa a fondo perdido,que aínda hoxe em día figura na de pérdidas e ganancias dum banco da praza.

Obra benemérita por excelencia, que eu non deixéi de aplaudir, com toda a minha vehemente complicidade.

Dentro da súa vida servil e monótona, este home encontróu forzas para a grandeza.

Por primeira ves, abandonóu a súa condición de escravo, e repetíu coma un grande Senhor, dono do seu destino.

O RENGO

Tinha unha telha que o partía, o demo do home. Ademáis, sempre o colhían coas tamancas na man, pois era retelhador, e trabalhaba descalzo enriba dos telhados.

Levaba a irritabilidade a altos cumios, por ese motivo era alvo das provocacións dos rapaces.

A palabra TABÚ era senhor “COLÓN”, utilizada polos rapaces coma detonante da súa cólera, e para colmo de infortunios, púxose de moda na radio unha canción que repetía constantemente “senhor Colón”.

Cando se enfurecía, perdía completamente os estribos, as pedras asubiaban no aire, e el saía a correr detrás delas coma unha centella.

Certa vez colheu un dos provocadores, e tan cegamente batéu nel, que quase o deixa morto.

No día do meu nacemento díxolle á minha bisavoa, se é un home vénhoche tomar o arrós doce, se for mulher xa non aparezo por acá.

TEATRO AO AIRE LIBRE

Sentadas em fileira debaixo da cerdeira, na panorámica eira do pazo, cada unha em súa cadeira, as mulheres asistían á monumental zaragata.

Unha velha atrís de Mourigade, empapada em poción máxica, esganhitábase insultando ó barrio d’enfrente, sobre tudo ó personal femenino:

VACAS!! SODES TODAS UNHAS VACAS!!

De ves en cando algunha provocaba á vella, tornando a incendiar os seus ardores rectóricos.

Recordo que unha das argumentacións esgrimidas pola oradora discursante era:

PORCAS, QUÉ CAGADES DENTRO DA CASA!!

Esta acusación chocoume, a anciana senhora aínda non tinha asimilado ben a modernidade dos cuartos de banho; para ela facer as necesidades portas a dentro seguía representando unha verdadeira indecencia.

6. A vía en imaxes

No seguinte enlace podemos ver imaxes da vía no barrio da Rañó, dende o peto das ánimas ata a fonte do Pazo.